Het Binnenhof lijkt vaak een houtzagerij. Met aan het eind van de band stapels planken, van overwegend één en dezelfde maat. Dikke. Overdrijving helpt immers om de aandacht te krijgen. Helemaal waar, maar de vraag is of zulke aandacht je ook goed doet. Schreeuwen zonder inhoud gaat namelijk snel irriteren. Ook bij de media. En die ergernis dat gaan ze vervolgens weer op jou afreageren.
Deze week passeerde een fraai staaltje van dit zogeheten ‘backfiring’. Aanstichtster: Marianne Thieme. Onderwerp: referendum Europese grondwet. Corpus delicti: Balkenende doet als Mugabe.

De fractievoorzitster van de Partij voor de Dieren greep het Kameroverleg over het EU-verdrag aan om de handelwijze van het kabinet nog eens aan de kaak te stellen. De Nederlandse burger moet alsnog via een referendum zijn oordeel over het verdrag kunnen geven. Op zich niets mis mee, een volstrekt legitiem standpunt. Maar ja, nagenoeg de hele oppositie is tegen en hoe val je dan als kleine tweemansfractie op.
 
Je kiest dus maar voor het grove geschut. En denkt na. Het kabinet laat iets na wat jij juist graag wilt. Ze luisteren niet, de sukkels. Onrechtvaardig gewoon. Onrechtvaardig? Nee, misdadig. Die Balkenende lijkt wel gek, knettergek. Nee, kan ik niet gebruiken, heeft Geert al eens gedaan. Wel goed gelukt overigens, die Vogelaar is momenteel aangeschoten wild. Wat dan? Balkenende pleegt gewoon machtspolitiek, houdt alles tegen. Pure repressie. Afrikaanse toestanden. Hij lijkt verdorie Mugabe wel.

Zo zal het niet gegaan zijn, maar dat betekent niet dat er geen raakvlakken zijn. Thieme koos om het optimale effect te bereiken bewust voor het hanteren van beelden. Metaforen die het doelwit in het debat zouden schaden. En door een dictator als Mugabe te koppelen aan Balkenende moest dat lukken, was de conclusie.

Dat zou ook het geval zijn geweest als het beeld inhoudelijk hout zou hebben gesneden. Dat was nu in het geheel niet het geval. Als parlementariër de premier afficheren als een dictator werkt vooral op de lachspieren.  Zeker bij journalisten. Balkenende een Mugabe? Dat meent ze niet, toch? Het is dezelfde Balkenende die ze wekelijks juist een gebrek aan leiderschap verwijt wanneer zijn ministers weer eens aan het rollebollen zijn over ontslagrecht of Joint Strike Fighter. Een echte dictator zou wel raad weten met zo'n situatie. Kom, we gaan die Thieme eens bellen.

Dus hoorde ik PvD-leidster de volgende ochtend in BNR Nieuwsradio. De vragen richtten zich niet op de inhoud (referendum in Nederland) maar louter op de vorm (Balkenende=Mugabe). Tikkeltje te wild meiske, was de strekking. En voorzichtig koos Thieme de terugtocht. Ze had het ineens over Mugabe als regent, in een poging de angel uit de discussie te halen. Klinkt wat milder, regent, maar toch nog steeds negatief. Klopt Marianne, en Pim Fortuyn kreeg er immers ook de ontevreden burger mee op zijn hand.

De interviewer voelt echter instinctief de afmars aan en zaagt met extra genoegen nog even door. Thieme komt er niet uit. Pas wanneer hij het idee heeft zijn gesprekspartner voldoende te hebben gemangeld laat hij los. Marianne Thieme mag voor de vorm nog wat zeggen over referendum en Europese grondwet, maar krijgt (bewust) onvoldoende tijd om een punt te maken.

Wat zegt dit over communicatie? Dat effectbejag best een nuttig middel kan zijn, maar ook een korte houdbaarheidsdatum heeft. Als je bovendien enkel uit bent op effect, is het zelfs contra-productief, zeker in een omgeving (politiek) waar inhoud centraal hoort te staan. Laat je die inhoudelijke finesse varen, dan werk je zelf mee aan de steeds groter wordende kloof tussen burger en politiek. En geef die gefrustreerde burger in zo'n geval eens ongelijk.

reageren